--> - 2 ) حنفيّه مىگويند : معناى عبارت « وقتى كه آب نيافتند ، تيمّم كنند . » ، هر نوع آبى است ، چه مطلق باشد و چه مضاف : شرح فتح القدير : 1 / 106 ؛ المبسوط سرخسى : 1 / 113 ؛ المنتقى ، باجى : 1 / 110 . امّا بقيّهء مذاهب مىگويند : واژهء آب در آيه به آب مطلق انصراف دارد ، نه آب مضاف : المجموع : 1 / 268 ؛ المغنى : 1 / 270 ؛ كفاية الأخيار : 1 / 39 ؛ فتح العزيز : 2 / 224 . 3 ) حنفيّه و گروهى از اماميّه معتقدند كه مقصود از خاك در آيه ؛ خاك ، شن و سنگ است : بلغة السّالك : 1 / 74 ؛ المبسوط سرخسى : 1 / 109 ؛ الميزان : 1 / 122 ؛ الفقه على المذاهب الأربعة : 1 / 160 ؛ الفقيه : 1 / 155 ؛ المعتبر ، ص 102 ؛ المبسوط شيخ طوسى : 1 / 31 ؛ سرائر ابن ادريس : ص 26 . شافعى مىگويد : مقصود از خاك ، تنها خاك و شن است : المجموع : 2 / 212 ؛ المغنى : 1 / 282 ؛ تفسير كبير : 11 / 172 ؛ مبسوط سرخسى : 1 / 108 . حنابله مىگويند : منظور خاك تنهاست ؛ المغنى : 1 / 291 ؛ الشّرح الكبير : 1 / 289 ؛ اللّباب : 1 / 33 ؛ الفقه على المذاهب الأربعة : 1 / 160 . فقهاى مالكى مىگويند : شامل خاك ، شن و سنگ ، يخ و معادن مىشود ؛ حلية العلماء : 1 / 183 ؛ كفاية الأخيار : ص 35 ؛ تنوير المقباس : ص 71 ؛ الفقه على المذاهب الأربعة : 1 / 161 . هر چهار مذهب معتقدند : مقصود از صورت ، تمام صورت است ؛ المبسوط سرخسى : 1 / 108 ؛ بداية المجتهد : 1 / 71 ؛ بدائع الصّنائع : 1 / 53 ؛ اقرب المسالك : ص 10 . اماميّه مىگويند : منظور قسمتى از صورت است ؛ جامع المقاصد : 1 / 490 ؛ المبسوط شيخ طوسى : 1 / 33 ؛ المعتبر : ص 102 ؛ المقنعه : ص 8 ؛ تذكرة الفقهاء : 2 / 174 . 4 ) مذاهب چهارگانه معتقدند : مقصود از دست‌ها ، دو كف ، مچ‌ها با آرنج‌هاى دست ؛ المبسوط سرخسى : 1 / 106 ؛ الهداية مرغينانى : 1 / 25 ؛ حلية الأولياء : 1 / 230 ؛ الإستذكار : 2 / 12 . اماميّه مىگويند : منظور از دست‌ها تنها دو كف دست است . و اگر اختلاف اين دانشمندان دليل بر چيزى باشد ، تنها مىتواند دليل سطحى باشد ، نه ذاتى و جوهرى و هم‌چنين اختلاف لفظى است نه معنوى ؛ زيراكه اين اختلاف شباهت زيادى به اختلاف لغويان روى معناى كلمه و ادبا روى تفسير بيتى از شعر دارد . و از اينجاست كه فقهاى يك مذهب كاملا در يك مسئله اختلاف‌نظر پيدا مىكنند ، چنان‌كه هر مذهب با مذهب ديگر نظر مخالف دارند ؛ الناصريات : ص 149 ؛ المبسوط شيخ طوسى : 1 / 33 ؛ التّذكره : 2 / 196 ؛ النّهاية : ص 50 ؛ التّهذيب : 1 / 210 . همه فقهاى مذاهب اتّفاق‌نظر دارند در اين‌كه وضو بدون نيّت صحيح نيست ، حتّى پيروان مذهب حنفى مىگويند : نيّت در تيمّم نيز شرط صحّت است ، ولى در وضو شرط صحّت نيست . و از نظر آنها تيمّم مانند وضو و غسل رافع حدث است ، از اين‌رو -